Speelbossen

Speelbossen en speelzones

Een speelzone is volgens de wet: een (deel van een) bos of natuurgebied, dat permanent of gedurende een vaste periode toegankelijk is voor min-18-jarigen en hun begeleiding en voor het jeugdwerk. De speelzones zijn opgenomen in het toegankelijkheidsreglement en in het beheerplan van het bos of van het natuurreservaat. Ter plaatse worden ze aangeduid met het speelzonebord van het Agentschap voor Natuur en Bos.

De term 'speelbos' is een populaire benaming voor een speelzone, maar wordt niet gedefinieerd in de wet. Om uit te zoeken waar er in jouw buurt een speelzone is, kan je een kijkje nemen op www.natuurenbosspel.be of bij het geoloket. Je vindt er een overzicht van alle speelzones in de Vlaamse bossen en natuurreservaten.

Waarom officiële speelzones afbakenen?

In het ideale geval is er voor alle kinderen en jongeren voldoende groen in hun buurt waar ze vrij mogen spelen, en zijn alle aanwezige bossen en natuurgebieden vrij toegankelijk tenzij is aangegeven dat ze om natuurbeschermingsredenen, beheerwerken, broedseizoen, privaat eigendom enz. (tijdelijk) worden afgesloten. Maar in onze huidige regelgeving is dat niet het geval en hebben we er baat bij in elke (deel)gemeente speelzones in te stellen.

Misschien heb je nu wel een bos of een stuk natuur waar je kan spelen, maar is het geen officiële speelzone. Heb je geen formele toestemming van de eigenaar ervan, dan speel je hier volgens de wet eigenlijk 'illegaal'. Bij een ongeval zou de verzekering misschien wel moeilijk kunnen gaan doen omdat je hier eigenlijk niet behoorde te spelen. In speelzones ben je tenminste in je recht. Officiële speelzones hebben ook als voordeel dat je er meer 'zeker' bent van je speelplek: de eigenaar zal zijn groendomein dan niet zomaar afsluiten, het gebied zal ook niet plots deel uitmaken van een beschermingszone, ...

Zijn er in jouw gemeente nog geen officiële speelzones? Dan is er werk aan de winkel! Een speelzone installeren kan vrij snel en eenvoudig. In de meeste gevallen wordt het zelfs gesubsidieerd. Een overzicht van de mogelijkheden voor ondersteuning lees je in onze bundel 'Subsidiekanalen voor groene speelruimte' (voor update verwijzen we naar onze Money Maker, zie publicaties en instrumenten). Aarzel nooit de plaatselijke boswachter te contacteren (zijn telefoonnummer krijg je bij het ANB van je provincie: zie adressen). Het beleid erkent de speelfunctie van bos en natuur en stimuleert het instellen van speelzones.

Als plaatselijke jeugdvereniging of jeugdraad zorg je er best voor dat:

• je officiële speelzones hebt in je (deel)gemeente;
• de speelzones opgenomen zijn in het beheerplan van het bos- of natuurgebied;
• de speelzones opgenomen zijn in het toegankelijkheidsreglement van het bos- of natuurgebied.

Wie stelt speelzones in?

Wordt er in jouw gemeente een nieuw beheerplan opgemaakt voor een bos of een natuurreservaat, wees er dan als de kippen bij om duidelijk de vraag naar speelzones te laten horen! Vaak is er wel goede wil bij de beheerders aanwezig, maar de eerste stap, de vraag, moet natuurlijk wel van de lokale jeugd komen. Worden er speelzones voorgesteld in het nieuwe beheerplan, dan moet de beheerder hierover verplicht het advies van de gemeentelijke jeugdraad inwinnen. Maak met de jeugdraad van deze gelegenheid gebruik om jullie suggesties, wensen, behoeften en ideeën voor de afbakening, inrichting en het beheer van de nodige speelzones duidelijk kenbaar te maken.

Hoe kan je zelf werken aan speelzones in jouw buurt?

Enkele stappen die je als lokale jeugdvereniging kan zetten:

• Speelzones aankaarten bij jeugdraad en jeugddienst
  Van een bepaald bos een officieel speelbos maken kan soms vrij eenvoudig. Maar bos is in de ene gemeente meer aanwezig dan in de andere. Doorgaans spelen meerdere verenigingen in eenzelfde bos. Het is dan ook beter om op gemeentelijk niveau de zaak aan te pakken. 'Een speelbos voor iedereen!' De jeugdraad en de jeugddienst kunnen van officiële speelzones in bos en natuur een actiepunt te maken.
• Speelzones aankaarten bij de boswachter en de milieudienst
  Breng de boswachter en de gemeentelijke milieudienst op de hoogte van je intentie om officiële speelzones te creëren. Ze kennen de geschikte gebieden in je gemeente, weten wanneer er nieuwe beheerplannen worden opgemaakt, kennen de eigenaars en weten wat waar kan. Nodig hen uit op een jeugdraad of een overleg om de zaken eens te bespreken.
• Overleg tussen 'jeugd' en 'bos/natuur'
  Breng duidelijk in kaart (bijvoorbeeld op een stratenplan van de gemeente) welke verenigingen in welke bossen spelen, waar hun lokalen liggen, waar er eventueel een jeugdkampeercentrum of -terrein ligt, waar de bossen zich bevinden in je gemeente en wie er de eigenaar van is. Je kan ook pleiten bij je gemeentebestuur om bossen aan te kopen, of beter nog een speelbos aan te planten. Ook hier zijn subsidies voor!
• Weet je niet goed hoe dit aan te pakken? Of zit je met een pak vragen? Nodig dan een specialist ter zake uit! De Vereniging voor Bos in Vlaanderen komt (gratis!) langs in jouw gemeente, om de mogelijkheden duidelijk uit te leggen en te antwoorden op al jullie vragen. Dit kan in het kader van Tandem. 

Speelzones: aandachtspunten

• Probeer van de stukken bos of natuur waar nu veel gespeeld wordt, officiële speelzones te maken.
• Zorg ervoor dat de speelzone groot genoeg is. Hoe groter de speelzone, hoe groter de draagkracht van het speelbos.
• Kies duidelijk zichtbare grenzen voor de speelzone (paden, grachten, overgang van loofbomen naar naaldbomen).
• Pleit voor een avontuurlijk en spelvriendelijk speelbos. Lees onze bundel Beplanting op speelruimten.

Wil je meer informatie over de toegankelijkheid van bossen en natuurgebieden in de verschillende gewesten, verbodsbepalingen, boswachters? Ga naar:

• Bosspelregels
• Jeugd & Groene Ruimte (bundel, 2007)
• Loslopend wild (boek, 2009)
• Jeugd bij bosjes, inspiratie voor de inrichting van groene speelruimte (boek, 2009)
• Ook op www.opkamp.be vind je de relevante regelgeving voor spelen in bossen op kamp