Praktijkonderzoek diversiteit in de jeugdsector

Achtergrond

De diverser wordende samenleving is een feit en het wordt steeds meer een opdracht voor iedereen om adequaat en constructief met diversiteit te leren omgaan. Het is een grote uitdaging om met deze diversiteit om te gaan. Jeugdorganisaties pinnen zich al jaren vast op een zoektocht naar mogelijke oplossingen in de hoop hun organisatie toegankelijker te maken voor minder bereikbare groepen.

Met dit onderzoek wil Steunpunt Jeugd jeugdorganisaties inspireren en ondersteunen in het diversiteitproces. Het gaat om een kleinschalig kwalitatief onderzoek van 12 jeugdorganisaties en heeft als doel een concreet inzicht te verwerven in hoe jeugdorganisaties diversiteit managen op verschillende organisatieniveaus (de visie op diversiteit, het personeel, de vrijwilligers, de bestuursorganen, het bereik, het aanbod en de vorming). Daarnaast schonken we ook aandacht aan een deontologische code, netwerking en meetinstrumenten omdat de inzet op deze kan helpen diversiteit kwaliteitsvoller te managen in de organisatie. Om een antwoord te formuleren op de onderzoeksvraag “Hoe managen jeugdorganisaties diversiteit in hun werking?” bekeken we welke acties jeugdorganisaties namen inzake diversiteit. Een belangrijke invalshoek daarbij waren de beweegredenen achter de initiatieven die de organisaties hebben opgezet. De praktijk is onmogelijk los te koppelen van de visie en het beleid, daarom werden ook de visieteksten en beleidsnota’s van de organisaties onder de loep genomen om te zien in hoeverre diversiteit daar een plaats krijgt.

Er bestaat geen kant – en klare manier om met diversiteit aan de slag te gaan. We kunnen dus niet spreken van DE manier van werken. Het blijft voorlopig bij trials en errors en hangt sterk af van de motivatie en de aanpak van de organisatie zelf.

Conclusies

Uit de analyse kwamen een reeks aan interessante bevindingen rond het managen van diversiteit in de visie, het beleid en de praktijk. Deze hebben we verwoord in concrete en duidelijke conclusies:

• Het concretiseren van een heldere visie op diversiteit en dit vertalen naar de praktijk is niet onmogelijk voor jeugdorganisaties, maar blijft een moeilijk te realiseren opdracht.
• De focus voor de visieontwikkeling ligt eerder op externe factoren in plaats van op de interne werking van de organisatie. Het komt er op neer dat ze in hun visietekst op diversiteit vaak geen concreet beeld hebben waar ze als gehele organisatie naartoe willen met diversiteit.
• Iedere organisatie definieert diversiteit op zijn eigen manier en we merkten op dat verschillen steeds als een verrijking worden gezien. Het managen van diversiteit wordt door iedere organisatie anders ingevuld afhankelijk van de noden en behoeften van de doelgroep waarop ze zich (willen) focussen.
• Jeugdorganisaties zijn bereid te veranderen, maar ze ervaren moeilijkheden om de organisatiecultuur hiervoor onderste boven te gooien.
• Geen enkele organisatie zei het bestaande aanbod radicaal te hebben bijgestuurd, afgestemd of veranderd te hebben. De meeste jeugdorganisaties kozen bewust om de core - business niet aan te raken, maar wel aandacht te hebben voor de noden en behoeften van bijzondere doelgroepen door het aanbod uit te breiden of weloverwogen te starten met een inclusieve werking.
• Jeugdorganisaties kiezen om inclusief te werken en doen daar ook echt moeite voor, maar in de praktijk is men nog niet geslaagd in echt 'inclusief werken' door alle kinderen en jongeren een plek te geven in de bestaande werking. We concluderen dat het om een gedeeltelijke inclusie gaat, omdat de jeugdorganisaties die hierop inzetten vaak een apart aanbod uitwerken voor bijzondere doelgroepen.
• Uit de analyse bleek dat meerdere jeugdorganisaties kiezen om 1 persoon verantwoordelijk te stellen om diversiteit te managen en te bevorderen. Deze persoon krijgt weinig tijd in zijn gehele takenpakket om dit naar behoren te managen. De impact van één persoon op dit thema is te beperkt, maar jeugdorganisaties beseffen nog niet altijd dat krachten moeten gebundeld worden door iedereen in de organisatie hierbij te betrekken.
• Jeugdorganisaties bevorderen inspraak en participatie aangaande diversiteit door medewerkers te betrekken bij denkprocessen aangaande de visie, het beleid en de praktijk maar deze aanpak en betrokkenheid is niet altijd even duurzaam.
• Jeugdorganisaties die diversiteit managen op een structurele en planmatige manier zullen er na verloop van tijd beter in slagen successen te boeken dan de organisaties die kiezen voor een spontane projectmatige manier van werken inzake dit thema.
• Gebonden jeugdorganisaties ervaren vaker moeilijkheden om een efficiënt diversiteitbeleid te voeren, omdat de klemtoon van de moederorganisatie op andere snijpunten kan liggen dan diegenen waar de jeugdorganisatie zich op wil focussen. Dit kan een moeilijkheid zijn, willen deze organisaties vooruit geraken op vlak van diversiteitmanagement.

Ondanks al de genomen initiatieven op de verschillende organisatieniveaus zijn de meeste organisaties nog maar weinig divers. Ze geraken maar gestaag vooruit in het managen van diversiteit. Maar ondanks de trage vooruitgang is het belangrijk dat we blijven geloven in verandering en ons actief inzetten om diversiteit in onze jeugdorganisaties te krijgen.

Aanbevelingen

Het is echter onmogelijk om de resultaten te veralgemenen en te zeggen 'zo pakt de sector het aan'. Toch kwamen we tot een aantal aanbevelingen die we willen meegeven aan alle jeugdorganisaties die hier krachtig op willen inzetten. De verantwoordelijkheid en motivatie moet vanuit de organisatie zelf komen, maar Steunpunt Jeugd en de overheid kunnen helpen in dit proces.

• Jeugdorganisaties gaan het meeste succes boeken als ze bewust kiezen voor een structurele aanpak door te werken aan een integraal beleid waar diversiteit op meerdere organisatieniveaus wordt teruggevonden. Diversiteit staat niet los van de rest van de organisatie. Het is belangrijk om dit te implementeren in de verschillende onderdelen van de organisatie (communicatiebeleid, medewerkersbeleid,...). Het is een proces dat gezamenlijk moet worden afgelegd. Iedereen in de organisatie moet naast een juiste dosis motivatie, in staat zijn de visie te vertalen in eigen werkdoelen en de vaardigheden hebben om concreet te handelen naar anderen.
• De overheid heeft de taak om een bepaalde boodschap uit te dragen, daarom dat zij moeten streven naar een geïntegreerd jeugdbeleid waarbij op alle aspecten rekening wordt gehouden met diversiteit. Belangrijk hierbij is dat de visie van de overheid op diversiteit duidelijk is zodat het voor de jeugdorganisaties gemakkelijk is om zich hierin te positioneren. Een divers jeugdbeleid is een beleid dat oog heeft voor alle kinderen en jongeren, een jeugdbeleid waar iedereen terecht kan en waarin het verschil niet wordt geproblematiseerd maar als verrijking wordt gezien. Jeugdorganisaties zullen beter meekunnen in het diversiteitdenken als de overheid zorgt voor een juiste coördinatie en het intersectoraal samenwerken vooropstelt. Hoewel de keuze om diversiteit te managen volledig bij de jeugdorganisatie ligt, kan de overheid wel impulsen geven aan de organisatie om op bepaalde prioriteiten in te spelen. De overheid heeft te weinig aandacht voor realisaties buiten de overeenkomst. Er moet voldoende ruimte worden gegeven om te experimenteren en om nieuwe manieren te vinden om aan jeugdwerk te doen. Jeugdwerk moet hiervoor de kansen krijgen, zeker met de doelgroepen die instromen met eigen ideeën, noden en behoeften. Jeugdorganisaties moeten voldoende gecoacht worden in dit proces, zodat ze niet in een ontwikkelingsfase blijven steken, maar werken naar diversiteit structureel in te passen in de bestaande werking.
• Steunpunt Jeugd is de beste drager om jeugdorganisaties te ondersteunen in het managen van diversiteit. Enige tijd hebben wij gezocht naar de beste manier om dit thema uit te dragen en wij blijven zoeken naar betere methoden om organisaties hun diversiteitbeleid een kwaliteitsvolle waarde te geven (het onderzoek was hier een eerste stap naar). Dit door blijvend in te zetten op de ondersteuning van jeugdorganisaties die met diversiteit aan de slag willen door onder andere het platform diversiteit te organiseren, nieuwe producten en diensten te ontwikkelen, vormingen en intervisies aan te bieden, enzovoort. Wij trachten het voorbeeld te zijn door niet alleen aandacht te hebben voor dit thema, maar iedereen in de organisatie op te roepen diversiteit uit te dragen in hun werk en dit ook vertalen naar de sector.

Het verslag van het panelgesprek en de PP's van de vormingen op de studiedag 'diversiteit in de jeugdsector' zijn terug te vinden onderaan deze pagina onder documenten.